De fysieke en digitale winkel versmelten

Dit artikel is verschenen in de nrc.next van dinsdag 11 februari 2014 op pagina 6 ENZO VAN STEENBERGEN
UTRECHT. (Verslaggever)

Onderzoek
Experts waarschuwen vandaag in een rapport dat 20 tot 30 procent van de winkelruimte moet verdwijnen //Alleen zo blijft het winkelaanbod gezond // Zet liever eens een container met kleding op het strand 

Utrecht. Gesloten winkels, producten niet op voorraad of überhaupt niet verkrijgbaar? Over zes jaar zou het niet meer hoeven. Je kunt dan shoppen via een digitale winkelruit en een touchscreen. Een digitale passpiegel toont de kleding aan je lichaam, in de juiste maat. Snel boodschappen doen? Scan op het treinstation producten in de digitale supermarkt, die je op het volgende station kunt ophalen of die worden thuisbezorgd.

Het zijn toekomstbeelden uit het vandaag te verschijnen rapport De nieuwe winkelstraat van InRetail, de brancheorganisatie voor non-food winkeliers, en de Nederlandse Raad voor Winkelcentra. „Service en beleving worden onderscheidende fenomenen", zo staat in dit onderzoek naar de toekomst van winkelgebieden in Nederland. Dertig experts werkten mee aan het rapport, onder wie winkeliers, beleggers, vastgoedondernemers, cultuurexperts en ambtenaren. Het rapport is onderdeel van het onderzoek Shopping2020, waarin 460 experts de toekomst van winkelen in Nederland schetsen.

Bouwen voor leegstand
Fysieke en digitale winkels zullen over een paar jaar geen verschillende grootheden meer zijn, maar zijn versmolten, zeggen de experts. Gemeenten moeten dus hun winkelcentra verkleinen om straten vol dichtgetimmerde panden te voorkomen. Nu al is de achteruitgang in winkelgebieden te merken: „Toenemende leegstand en uniformiteit bepaalt steeds meer de (on)aantrekkelijkheid van winkelstraten."


Consumenten die minder besteden, meer onlineverkoop en vergrijzing zorgen op de lange termijn voor minder winkelbezoek, zegt voorzitter Marcel Evers van de expertgroep en manager beleid bij InRetail. „Overheden moeten rekening houden met een daling van 20 tot 30 procent van de winkeloppervlakte."
Plannen voor grote, nieuwe centra moeten volgens Evers worden herzien. „Iedere Nederlandse gemeente moet de plannen voor winkelgebieden opnieuw onder de loep te nemen."
De experts schetsen vijf potentiële winkelcentra, met als belangrijke lijn: binnensteden moeten avontuurlijker worden ingericht. Eerder als pretpark dan als winkelstraat. Met veel superspeciaalzaken waar creatieve ondernemers bijzondere producten aanbieden. Evers: „Je betaalt een vermogen aan parkeergeld in binnensteden. Daar moet iets tegenover staan. Het moet een dagje uit zijn, anders bestel je de spullen wel vanachter de computer."

De winkel moet naar de klant
De tweede belangrijke rode draad: de winkel moet naar de klant. Voorbeeld: een kledingzaak die op een warme dag een grote container vol zomerse kleding op het strand plant.
Een digitale supermarkt en een digitale winkelruit, hoe reëel zijn de voorbeelden? „Zeer reëel", zegt Evers, „want ze bestaan allemaal al."
Dat klopt. Op metrostations in Zuid-Korea kunnen mensen in de virtuele schappen van supermarktketen Tesco boodschappen doen. Afgelopen kerstperiode konden reizigers op Utrecht Centraal op grote schermen productcodes van boeken scannen en ze op die manier aanschaffen. In New York heeft een dameskledingwinkel een digitale winkelruit. Duurdere Nederlandse maatpakkenwinkels werken al met de digitale passpiegel.
Maar met de huidige regels zijn verplaatsing en flexibele vormen van winkels lastig. Er zijn vergunningsystemen, erfpachtconstructies en bestemmingsplannen. Zo mag een kledingzaak niet zomaar een dag producten verkopen op het strand en een fastfoodketen kan niet zonder meer hamburgers bakken op de stoep van grote kantoorpanden. Gemeenten moeten daarom het aantal regels verminderen, aldus het rapport.
Het winkelaanbod steeg twee keer zo snel als de bestedingen
Dertig experts stellen in het rapport 'De Nieuwe Winkelstraat', dat vandaag wordt gepresenteerd, dat er de afgelopen 15 jaar een „gigantische overbewinkeling" is gecreëerd. De voornaamste oorzaak daarvoor zou liggen in de decentralisatie in 2005 van ruimtelijke ordening van rijksniveau naar provincie en gemeente. De onderzoekers: „Tot 2005 werd het Nederlandse winkellandschap zeer zorgvuldig ruimtelijk geordend. Er was een duidelijke visie vanuit de rijksoverheid waar wel en waar niet winkels mochten komen. Er werden vooral winkelcentra gecreëerd als de markt (retailers, overheden bij [bouw van] nieuwbouwwijken) er behoefte aan had. Na de decentralisatie is het aanbod van winkels vele malen sneller gegroeid dan de consumentenbestedingen."
Een van de grootste Nederlandse bouwprojecten is Leidsche Rijn Centrum in Utrecht, het winkelcentrum voor het nieuwe stadsdeel Leidsche Rijn, dat zo groot is als de stad Leeuwarden. De contracten voor de ontwikkeling van het centrum zijn al gesloten. Ontwikkelaar ASR steekt er een half miljard in. Onlangs riep ASR op een kleiner centrum te bouwen. De gemeente wil van niets weten, maar InRetail is het met ASR eens. „Het is te ambitieus en te groot. In de huidige tijd is dat bouwen voor leegstand", zegt manager beleid Marcel Evers.

terrasrijngracht

boot-rijngracht

slee-rijngracht